Quy định về an toàn lao động khi hàn cắt Oxy-Gas

Hàn cắt Oxy-Gas là phương pháp gia công kim loại phổ biến trong cơ khí nhờ tính linh hoạt và hiệu quả cao. Tuy nhiên, do sử dụng khí oxy và khí cháy ở áp suất lớn, quá trình hàn cắt Oxy-Gas tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn như cháy nổ, bỏng nhiệt và tai nạn lao động. Vì vậy, việc tuân thủ quy định an toàn khi hàn cắt Oxy-Gas là yêu cầu bắt buộc nhằm bảo vệ người lao động, thiết bị và đảm bảo an toàn trong sản xuất.

Nội dung dưới đây sẽ trình bày các quy định an toàn cần thực hiện trước khi làm việc, trong lúc làm việc và sau khi làm việc, cùng một số lưu ý quan trọng khi hàn cắt Oxy-Gas.

1. Tổng quan về hàn cắt Oxy-Gas

1.1. Cắt oxy gas là gì? Nguyên lý cắt oxy gas

Cắt oxy gas là phương pháp cắt kim loại dựa trên hiện tượng oxy hóa mạnh của kim loại ở nhiệt độ cao. Trong quá trình cắt, kim loại (chủ yếu là thép cacbon) được nung nóng đến nhiệt độ cháy nhờ ngọn lửa oxy-gas, sau đó dòng oxy tinh khiết được thổi vào làm kim loại bị oxy hóa và cháy, tạo thành xỉ và bị thổi ra khỏi rãnh cắt.

Nguyên lý cắt oxy gas không phải là làm chảy kim loại hoàn toàn như các phương pháp cắt nhiệt khác, mà dựa vào phản ứng hóa học giữa kim loại và oxy. Vì vậy, cắt oxy gas chỉ áp dụng hiệu quả với một số loại vật liệu nhất định và đòi hỏi kiểm soát chặt chẽ áp suất, lưu lượng oxy trong quá trình cắt.

1.2. Hàn oxy gas là gì? Nguyên lý hàn oxy gas

Hàn oxy gas là phương pháp hàn sử dụng ngọn lửa sinh ra từ phản ứng cháy giữa khí oxy và khí gas để nung nóng kim loại cơ bản và kim loại đắp đến trạng thái nóng chảy, tạo thành mối hàn sau khi nguội.

Nguyên lý hàn oxy gas dựa trên việc truyền nhiệt của ngọn lửa vào vùng hàn, làm kim loại nóng chảy và liên kết với nhau. Chất lượng mối hàn phụ thuộc nhiều vào loại ngọn lửa, cách điều chỉnh ngọn lửa và kỹ năng thao tác của người thợ hàn.

Tham khảo: Báo giá máy hàn điện tử Weldcom

1.3. Điểm giống và khác nhau giữa cắt oxy gas và hàn oxy

Điểm giống nhau:

• Đều sử dụng khí oxy và khí gas làm nguồn nhiệt
• Cùng sử dụng hệ thống thiết bị gồm bình khí, van giảm áp, dây dẫn và mỏ hàn/cắt
• Đều tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ, bỏng nhiệt và tai nạn lao động

Điểm khác nhau:

• Cắt oxy gas dựa vào phản ứng oxy hóa kim loại để tách vật liệu
• Hàn oxy gas dựa vào nhiệt của ngọn lửa để làm nóng chảy và liên kết kim loại
• Cắt oxy gas yêu cầu oxy tinh khiết cao và áp suất lớn hơn so với hàn oxy

1.4. Vai trò của phương pháp oxy gas trong cơ khí truyền thống

Trong cơ khí truyền thống, hàn cắt oxy gas giữ vai trò quan trọng nhờ:

• Thiết bị đơn giản, dễ sử dụng, không phụ thuộc nguồn điện
• Linh hoạt khi làm việc ngoài công trường, công trình lắp dựng
• Phù hợp cho sửa chữa, gia công thô và các công việc không yêu cầu độ chính xác cao

Mặc dù ngày nay có nhiều phương pháp hàn cắt hiện đại hơn, oxy-gas vẫn được sử dụng rộng rãi trong nhiều xưởng cơ khí và công trình.

1.5. Vì sao cần tuân thủ nghiêm ngặt quy định an toàn khi hàn cắt Oxy-Gas

Do sử dụng khí cháy, oxy tinh khiết, áp suất cao và nhiệt độ lớn, quá trình hàn cắt Oxy-Gas tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng như cháy nổ, bỏng nhiệt, ngạt khí và tai nạn lao động. Chỉ một sai sót nhỏ trong thao tác hoặc thiết bị cũng có thể gây hậu quả nghiêm trọng.

Vì vậy, việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định an toàn khi hàn cắt Oxy-Gas không chỉ nhằm bảo vệ người lao động mà còn giúp đảm bảo an toàn cho thiết bị, môi trường làm việc và toàn bộ quá trình sản xuất.

Xem thêm: Cobot hàn

2. Quy định an toàn trước khi làm việc

Trước khi tiến hành hàn cắt Oxy-Gas, người lao động và đơn vị thi công phải thực hiện đầy đủ các yêu cầu an toàn dưới đây nhằm phòng ngừa rủi ro cháy nổ và tai nạn lao động.

2.1. Điều kiện đối với người được phép hàn cắt Oxy-Gas

Chỉ những người hội đủ các điều kiện sau mới được phép làm công việc hàn hơi, cắt oxy gas:

• Thuộc độ tuổi lao động theo quy định của Nhà nước
• Đã qua kiểm tra sức khỏe bởi cơ quan y tế có thẩm quyền
• Được đào tạo chuyên môn, có chứng chỉ nghề phù hợp
• Đã được huấn luyện an toàn – bảo hộ lao động và được cấp thẻ an toàn

2.2. Trang bị bảo hộ lao động cá nhân

Người thợ hàn, cắt phải sử dụng đúng và đầy đủ các phương tiện bảo vệ cá nhân, bao gồm:

• Quần áo vải bạt
• Mũ vải, mũ mềm hoặc mũ bảo hộ cứng
• Ghệt vải bạt
• Giày da lộn cao cổ
• Khẩu trang
• Dây đai an toàn khi làm việc trên cao hoặc tại vị trí chênh vênh

2.3. Sắp xếp và kiểm tra khu vực làm việc

• Sắp xếp nơi làm việc gọn gàng, ngăn nắp
• Kiểm tra đầy đủ nước, cát, bình cứu hỏa
• Đảm bảo khu vực hàn cắt an toàn, không có vật dễ cháy nổ

2.4. Chuẩn bị nước làm nguội mỏ hàn

• Phải chuẩn bị sẵn nước để làm nguội mỏ hàn trong quá trình làm việc
• Không được để mỏ hàn quá nóng gây hư hỏng thiết bị hoặc mất an toàn

2.5. Kiểm tra mỏ hàn, bộ giảm áp và ống dẫn khí

Trước khi làm việc, phải kiểm tra tình trạng hoàn hảo của:

• Các chỗ nối ống cao su với mỏ hàn và bộ giảm áp: Kiểm tra bằng nước xà phòng, cấm dùng lửa hơ
• Mỏ hàn, bộ giảm áp và ống cao su dẫn khí: Cấm sử dụng ống cao su bị hư hỏng và không được dùng băng dính để dán chỗ thủng trên ống
• Sự lưu thông của miệng phun mỏ hàn
• Sự lưu thông của ống dẫn oxy và ống dẫn axetylen

2.6. Quy định bố trí chai ôxy và chai axetylen

• Chai ôxy và chai axetylen phải đặt ở tư thế đứng, sử dụng xích hoặc vòng kẹp gắn cố định vào tường để giữ chai không bị đổ.
• Cấm tuyệt đối để các chai chứa khí trên trục đường vận chuyển của xí nghiệp.
• Tại những nơi đặt chai phải treo biển cảnh báo “Tránh dầu mỡ”.
• Chai ôxy và chai axetylen phải đặt: Xa đường dây điện và các thiết bị khác ít nhất 1 mét và cách xa các nguồn nhiệt như lò rèn, lò sấy ít nhất 5 mét

2.7. Quy định khi thao tác với nắp chai và kiểm soát dầu mỡ

• Không được dùng búa hoặc các dụng cụ có thể phát sinh tia lửa để gõ vào nắp chai chứa khí.
• Trường hợp không mở được nắp chai, phải gửi trả chai về nhà máy nạp khí, không được tự ý tìm cách mở.
• Sau khi mở nắp chai, phải kiểm tra kỹ xem có dầu mỡ bám trên đầu chai hay không.
• Nghiêm cấm để dầu mỡ bám dính vào chai, đặc biệt là chai ôxy.

2.8. Quy định trước khi lắp bộ giảm áp vào chai

Trước khi lắp bộ giảm áp vào chai khí, phải thực hiện đầy đủ các bước sau:

• Kiểm tra tình trạng ren của ống cút dùng để lắp bộ giảm áp, đảm bảo ren còn tốt, không bị hư hỏng.
• Mở van chai từ 1/4 đến 1/2 vòng để xịt thông bụi bặm bám trong van. Khi xịt, không được đứng đối diện với miệng thoát của van, mà phải đứng tránh sang một bên.
• Sau khi đã xịt sạch bụi bẩn trong van, chỉ dùng tay để vặn khóa van, không dùng chìa khóa.

2.9. Quy định khi lắp đặt và sử dụng bộ giảm áp

• Không sử dụng bộ giảm áp đã chờn ren hoặc đang ở tình trạng không hoàn hảo.
• Nghiêm cấm tiến hành hàn cắt khi chai ôxy không có bộ giảm áp.
• Việc lắp bộ giảm áp vào chai phải do người thợ chính thực hiện.
• Chìa khóa vặn tháo phải luôn luôn mang theo người, để kịp thời xử lý khi cần thiết.
• Sau khi đã lắp xong bộ giảm áp vào chai, nếu phát hiện có khí xì ra, phải: Dùng chìa khóa vặn khóa van chai lại trước. Sau đó mới được thay đệm lót, tuyệt đối không xử lý khi van chưa khóa.

2.10. Quy định khi mở van chai axetylen

• Khi mở van chai axetylen phải sử dụng chìa khóa vặn chuyên dùng.
• Trong suốt thời gian làm việc, chìa khóa này phải thường xuyên treo ở cổ chai để sẵn sàng thao tác trong trường hợp cần khóa van khẩn cấp.

3. Quy định an toàn trong lúc làm việc hàn cắt oxy-gas

Trong quá trình hàn cắt Oxy-Gas, người thợ phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định an toàn sau đây để phòng ngừa cháy nổ, tai nạn và sự cố kỹ thuật.

3.1. Quy định khi đốt và châm lửa mỏ hàn

Khi đốt mỏ hàn, trước tiên phải mở khóa dẫn ôxy ra 1/4 hoặc 1/2 vòng, sau đó mới mở khóa dẫn axetylen. Sau khi đã mở cả hai khóa cho khí xịt ra trong chốc lát, mới được châm lửa mỏ hàn.

Khi châm lửa mỏ hàn phải dùng diêm quẹt lửa chuyên dùng, cấm châm lửa bằng cách dí mỏ hàn vào chi tiết kim loại đang nóng đỏ.

3.2. Quy định khi sử dụng ống dẫn khí và thao tác hàn cắt

Trong quá trình hàn, cắt:

• Không được quàng ống cao su dẫn khí vào cổ, vai, kẹp vào chân
• Không được cuộn tròn, bẻ gập, xoắn ống
• Không để ống dính dầu mỡ
• Không để ống chạm đường dây điện hoặc ở gần các nguồn nhiệt

Quy định về chiều dài và nối ống dẫn khí:

• Chiều dài ống dẫn khí không được quá 20 m
• Trong công việc hàn sửa chữa, lắp ráp, cho phép dùng ống dài tối đa 40 m

Khi cần nối ống:

• Phải dùng ống đệm lồng lót vào trong
• Hai đầu phải dùng kẹp cơ khí kẹp chặt
• Chiều dài đoạn nối từ 3 m trở lên
• Chỉ được nối tối đa hai mối

Cấm sử dụng bất kỳ kiểu nối nào khác

Cấm gắn chạc hai, chạc ba để phân nhánh cấp khí cho nhiều mỏ hàn, mỏ cắt khi hàn thủ công

3.3. Quy định khi di chuyển và nghỉ trong quá trình làm việc

Khi mỏ hàn, mỏ cắt đang cháy:

• Không được mang ra khỏi khu vực làm việc dành riêng cho thợ hàn – cắt
• Khi hàn, cắt trên cao, cấm mang mỏ hàn đang cháy leo lên thang

Khi nghỉ giải lao dù chỉ trong thời gian ngắn:

• Phải tắt lửa mỏ hàn, mỏ cắt
• Đóng núm cung cấp khí ở mỏ hàn, mỏ cắt để phòng hiện tượng “nuốt lửa”

Khi nghỉ lâu (giao ca, ăn trưa):

• Ngoài việc tắt lửa mỏ hàn, mỏ cắt
• Phải khóa van chai ôxy và chai axetylen
• Đồng thời nới hết cỡ núm vặn của bộ giảm áp để giải phóng lực nén của lò xo

3.4. Quy định xử lý mỏ hàn và các hiện tượng bất thường

Khi thấy mỏ hàn nóng quá mức:

• Phải tắt lửa mỏ hàn
• Nhúng đầu mỏ hàn vào chậu nước sạch
• Chờ nguội hoàn toàn mới được tiếp tục làm việc

Cấm tuyệt đối:

• Tiến hành hàn khi vừa đốt mỏ hàn mà: Ở đầu mỏ có hoa đỏ hoặc ngọn lửa bị tạt lại (nuốt lửa)
• Dùng dây thép thay cho dây đồng đúng cỡ để thông miệng phun mỏ hàn
• Tiến hành sửa chữa mỏ hàn, mỏ cắt, van chai và thiết bị ngay tại khu vực đang hàn

3.5. Quy định xử lý rò rỉ khí và điều chỉnh áp suất

Khi phát hiện có khí xì ra ở van chai hoặc ống cao su:

• Phải báo ngay cho quản đốc phân xưởng
• Đình chỉ các công việc có ngọn lửa trần ở khu vực lân cận
• Đồng thời đưa chai bị xì ra khu vực quy định

Khi mở van chai hoặc điều chỉnh áp suất khí:

• Cấm hút thuốc
• Cấm quẹt diêm

Khi bộ giảm áp của chai ôxy có hiện tượng bị tắc:

• Phải dùng nước sạch đun nóng để hơ
• Không được dùng lửa để sấy nóng

3.6. Quy định khi hàn cắt trong điều kiện đặc biệt

Khi hàn, cắt trong thể tích kín:

• Phải đốt mỏ hàn, mỏ cắt từ phía ngoài, sau đó mới mang vào
• Không được vào trong rồi mới châm lửa

Khi hàn, cắt trong gian nhà có sàn gỗ hoặc vật liệu dễ cháy: Phải dùng tấm tôn hoặc amiăng che phủ cẩn thận

Khi hàn, cắt trên cao tại vị trí chênh vênh (trên 1,5 m): Phải sử dụng dây đai an toàn

3.7. Quy định khi hàn cắt thùng chứa và làm việc trong môi trường nguy hiểm

Khi hàn, cắt thùng chứa xăng dầu hoặc chất lỏng dễ cháy:

• Phải được giám đốc nhà máy cho phép
• Phải súc rửa bằng dung dịch xút ăn da 5–10%
• Sau đó súc lại bằng nước nóng, chờ bay hơi hết mới được tiến hành
• Với các thùng, thể tích kín có cửa hoặc nắp, phải mở cửa, nắp ra phía ngoài

Không được phép hàn, cắt các thùng chứa, thiết bị, đường ống khi: Bên trong còn tồn tại áp suất hơi, khí hoặc chất lỏng

Khi hàn, cắt bên trong các thể tích kín:

• Phải đeo mặt nạ phòng độc
• Thực hiện thông gió, trao đổi không khí

Nếu nhiệt độ nơi làm việc từ 40–50°C:

• Làm việc luân phiên, mỗi người không quá 20 phút
• Sau mỗi phiên phải ra ngoài nghỉ ít nhất 20 phút

3.8. Quy định về áp suất còn lại và vận chuyển chai khí

Khi đưa chai ôxy tới nhà máy nạp: Phải chừa lại áp suất ≥ 0,5 kg/cm²

Đối với chai axetylen hòa tan, áp suất tối thiểu phải chừa lại theo nhiệt độ môi trường:

Quy định vận chuyển chai khí:

Ở khoảng cách dưới 10 m:

• Cho phép vần chai bằng tay ở tư thế đứng
• Không được mang găng tay

Khi vận chuyển nội bộ trong phân xưởng trên 10 m:

• Phải dùng xe chuyên dụng
• Chai phải được xích chặt

Cấm khiêng vác chai ôxy trên vai

4. Quy định an toàn sau khi làm việc

Sau khi kết thúc công việc hàn cắt Oxy-Gas, người thợ phải thực hiện đầy đủ các quy định an toàn sau đây để đảm bảo an toàn cho thiết bị, khu vực làm việc và ca sản xuất tiếp theo.

4.1. Quy định khi tắt mỏ hàn

Khi tắt mỏ hàn, phải đóng khóa axetylen trước, sau đó mới đóng van ôxy.

4.2. Quy định khóa chai khí và thu dọn thiết bị

Sau khi đã tắt mỏ hàn, phải thực hiện các công việc sau:

• Khóa van chai ôxy và chai axetylen
• Xả hết khí còn lại trong ống dẫn
• Nới hết cỡ nén lò xo của bộ giảm áp
• Cuộn gọn ống cao su và mỏ hàn, để vào đúng nơi quy định
• Tháo bộ giảm áp, cất vào ngăn kéo hoặc vị trí riêng

4.3. Quy định đối với máy cắt tự động và bán tự động

Đối với máy cắt tự động và bán tự động:

• Phải ngắt nguồn điện
• Không tháo ống cao su và mỏ cắt, chỉ cần tách chúng khỏi nguồn cung cấp khí

4.4. Quy định đối với hệ thống thông gió

Phải tắt hệ thống gió cục bộ (nếu có) sau khi kết thúc công việc.

4.5. Vệ sinh và sắp xếp lại khu vực làm việc

Làm vệ sinh khu vực làm việc, sắp xếp lại chỗ làm việc ngăn nắp, trật tự.

Những chi tiết vừa hàn xong còn nóng đỏ hoặc còn nóng ấm phải:

• Xếp gọn vào một khu vực riêng
• Treo biển cảnh báo “Chú ý, vật đang nóng”

4.6. Bàn giao thông tin an toàn giữa các ca làm việc

Nếu ca làm việc trước phát hiện:

• Hiện tượng không an toàn
• Hoặc thiết bị có dấu hiệu hư hỏng, cần thay thế

Thì phải báo lại cho ca làm việc sau biết, ghi rõ vào sổ trực ca để ca sau kịp thời khắc phục.

5. Một số điều cần lưu ý khi hàn cắt Oxy-Gas

Ngoài các quy định an toàn cần tuân thủ trước, trong và sau khi làm việc, người lao động và đơn vị quản lý cần đặc biệt lưu ý một số nội dung quan trọng sau trong quá trình sử dụng và quản lý thiết bị hàn cắt Oxy-Gas.

5.1. Quản lý và sử dụng chai khí theo quy phạm kỹ thuật

Việc quản lý, bảo dưỡng và sử dụng chai ôxy, chai axêtylen cùng các chi tiết kỹ thuật kèm theo phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định được nêu trong:

“Quy phạm kỹ thuật an toàn các bình chứa áp lực – QPVN 2-1975”.

Theo đó:

• Chai khí phải được kiểm định, bảo dưỡng định kỳ
• Chỉ sử dụng chai khí đạt yêu cầu kỹ thuật, còn thời hạn kiểm định
• Việc nạp, lưu trữ và sử dụng chai khí phải đúng quy trình kỹ thuật và an toàn

5.2. Quy định khi vận chuyển chai ôxy và chai axêtylen

• Chỉ được vận chuyển chai ôxy bằng phương tiện cơ giới có lò xo giảm xóc hoặc phải lót kỹ bằng vật liệu mềm để tránh va đập.
• Chai khí khi xếp chồng không được cao quá 3 lớp.

Trong quá trình vận chuyển:

• Chai phải có nắp chụp bảo vệ
• Các đầu mũ chai phải xếp quay về cùng một phía
• Chai được xếp nằm ngang trên phương tiện vận chuyển
• Phương tiện vận chuyển phải có mui (mái) che nắng để tránh tác động của nhiệt độ cao

Hàn cắt Oxy-Gas là phương pháp gia công kim loại phổ biến nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn nếu không tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật. Việc thực hiện nghiêm túc quy định an toàn khi hàn cắt Oxy-Gas từ khâu chuẩn bị, thao tác trong lúc làm việc đến khi kết thúc công việc và quản lý thiết bị sẽ giúp phòng ngừa tai nạn lao động, hạn chế cháy nổ, đồng thời đảm bảo hiệu quả và an toàn trong sản xuất. Người lao động và doanh nghiệp cần coi công tác an toàn là yêu cầu bắt buộc, thực hiện đào tạo, kiểm tra và giám sát thường xuyên để giảm thiểu rủi ro trong quá trình hàn cắt Oxy-Gas.

Công ty Cổ phần Công Nghiệp Weldcom

• Địa chỉ: 285 Ngô Gia Tự, Phường Việt Hưng, Hà Nội
• Hotline: 1900 9410
• Website: weldcom.vn
• Email: sales@weldcom.vn