Xỉ hàn là gì? Cách loại bỉ xỉ hàn đúng kỹ thuật

Xỉ hàn là gì là câu hỏi thường gặp trong hàn cơ khí, bởi xỉ hàn xuất hiện phổ biến và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng mối hàn. Cùng theo dõi bài viết để hiểu rõ bản chất, vai trò và cách xử lý xỉ hàn đúng kỹ thuật nhé!

1. Xỉ hàn là gì?

Xỉ hàn là lớp vật chất phi kim loại được hình thành trong quá trình hàn, chủ yếu sinh ra từ thuốc bọc của que hàn, thuốc hàn hoặc các chất trợ dung, khi chúng nóng chảy và phản ứng với kim loại ở nhiệt độ cao. Sau khi mối hàn nguội, xỉ hàn đông đặc và thường nằm phủ trên bề mặt mối hàn hoặc giữa các lớp hàn.

Trong hàn hồ quang, đặc biệt là hàn que, hàn dưới lớp thuốc, xỉ hàn là hiện tượng hoàn toàn bình thường và không phải là khuyết tật nếu được kiểm soát đúng cách. Ngược lại, xỉ hàn còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ vũng hàn và hỗ trợ hình thành mối hàn ổn định.

Tuy nhiên, nếu xỉ hàn không bong hết hoặc bị cuốn vào bên trong mối hàn, hiện tượng này có thể gây ra lẫn xỉ, làm giảm độ bền và chất lượng liên kết hàn. Vì vậy, việc hiểu đúng xỉ hàn là gì, bản chất của xỉ hàn và cách xử lý xỉ hàn đúng kỹ thuật là yêu cầu cơ bản đối với người thợ hàn và kỹ thuật viên cơ khí.

2. Xỉ hàn tiếng Anh là gì?

Trong tiếng Anh, xỉ hàn được gọi là welding slag hoặc ngắn gọn là slag. Thuật ngữ này dùng để chỉ lớp chất phi kim loại hình thành trên bề mặt mối hàn sau khi kim loại và thuốc hàn nguội đi.

Ngoài ra, trong một số ngữ cảnh chuyên sâu, có thể gặp các cách diễn đạt như:

• Welding slag inclusion: hiện tượng lẫn xỉ trong mối hàn
• Slag removal: công đoạn loại bỏ xỉ hàn

Việc nắm rõ xỉ hàn tiếng Anh là gì giúp người học nghề, kỹ thuật viên và thợ hàn dễ dàng đọc hiểu tài liệu kỹ thuật, tiêu chuẩn hàn và hướng dẫn của nhà sản xuất trong quá trình làm việc.

Tham khảo: Kỹ thuật hàn que

3. Xỉ hàn được hình thành như thế nào?

Xỉ hàn được hình thành trong suốt quá trình hàn, khi nhiệt độ hồ quang làm nóng chảy thuốc bọc que hàn, thuốc hàn hoặc các chất trợ dung đi kèm. Dưới tác động của nhiệt độ cao, các thành phần này phản ứng với kim loại nóng chảy và tạp chất, tạo thành một lớp chất phi kim loại gọi là xỉ hàn.

Cụ thể, quá trình hình thành xỉ hàn diễn ra theo các bước chính sau:

• Thuốc bọc que hàn hoặc thuốc hàn nóng chảy khi hồ quang được tạo ra
• Các thành phần trong thuốc hàn kết hợp với oxit, tạp chất trong kim loại cơ bản
• Hỗn hợp này nổi lên trên bề mặt vũng hàn, do có khối lượng riêng nhỏ hơn kim loại nóng chảy
• Khi mối hàn nguội, lớp vật chất này đông đặc lại và tạo thành xỉ hàn phủ trên bề mặt mối hàn

Trong quá trình hàn, xỉ hàn đóng vai trò tạm thời bảo vệ vũng hàn khỏi tác động của không khí, đồng thời giúp kim loại hàn nguội dần và ổn định hơn. Tuy nhiên, sau khi mối hàn hoàn tất, xỉ hàn không còn tác dụng bảo vệ và cần được loại bỏ đúng kỹ thuật trước khi tiếp tục hàn lớp tiếp theo hoặc đưa chi tiết vào sử dụng.

4. Vai trò và tác dụng của xỉ hàn

Trong quá trình hàn, xỉ hàn không chỉ là sản phẩm phụ mà còn giữ nhiều vai trò kỹ thuật quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến độ ổn định của hồ quang và chất lượng mối hàn nếu được kiểm soát đúng cách.

• Bảo vệ kim loại nóng chảy khỏi tác động của không khí: Lớp xỉ hàn bao phủ vũng hàn giúp cách ly kim loại nóng chảy với oxy và nitơ trong không khí, từ đó hạn chế quá trình oxy hóa gây rỗ khí hoặc giảm cơ tính mối hàn.
• Ổn định hồ quang và quá trình hàn: Xỉ hàn góp phần ổn định hồ quang, giúp quá trình cháy của hồ quang diễn ra đều hơn, đặc biệt trong hàn que và hàn dưới lớp thuốc. Nhờ đó, mối hàn hình thành liên tục và ít bị gián đoạn.
• Hỗ trợ tạo hình mối hàn: Trong quá trình đông đặc, xỉ hàn giúp định hình bề mặt mối hàn, hạn chế hiện tượng kim loại hàn chảy loang hoặc sụt mối hàn, nhất là khi hàn ở các tư thế khó.
• Giúp mối hàn nguội đều, hạn chế ứng suất: Lớp xỉ hàn làm chậm tốc độ nguội của kim loại hàn, từ đó giảm ứng suất nhiệt và nguy cơ nứt mối hàn, đặc biệt đối với các kết cấu thép dày hoặc hàn nhiều lớp.
• Thu gom tạp chất trong vũng hàn: Trong quá trình hàn, xỉ hàn có khả năng kéo theo oxit và tạp chất, giúp kim loại hàn sạch hơn và cải thiện chất lượng liên kết.

Tìm hiểu: Hướng dẫn hàn MIG đúng kỹ thuật

5. Xỉ hàn ảnh hưởng như thế nào đến chất lượng mối hàn?

Ảnh hưởng của xỉ hàn đến chất lượng mối hàn phụ thuộc trực tiếp vào việc kiểm soát và xử lý xỉ hàn trong quá trình hàn. Nếu được bong tách đúng cách, xỉ hàn không gây ảnh hưởng tiêu cực. Ngược lại, khi xỉ hàn không được loại bỏ triệt để, nó có thể trở thành nguồn gốc của nhiều khuyết tật mối hàn.

Trường hợp xỉ hàn được kiểm soát tốt

Khi xỉ hàn bong đều và được làm sạch hoàn toàn sau mỗi lượt hàn:

• Mối hàn ngấu đều, bề mặt sạch
• Kim loại hàn liên kết tốt với kim loại cơ bản
• Giảm nguy cơ phát sinh khuyết tật bên trong mối hàn

Trường hợp xỉ hàn gây ảnh hưởng xấu

Nếu xỉ hàn bị giữ lại hoặc cuốn vào bên trong mối hàn, có thể gây ra các vấn đề sau:

• Lẫn xỉ trong mối hàn: làm giảm tiết diện chịu lực và độ bền liên kết
• Giảm độ ngấu giữa các lớp hàn hoặc giữa kim loại hàn và kim loại cơ bản
• Tăng nguy cơ nứt mối hàn do tập trung ứng suất tại vùng có xỉ
• Ảnh hưởng đến tính thẩm mỹ và độ đồng đều của mối hàn

Tác động đến tuổi thọ và độ an toàn kết cấu

Trong các kết cấu chịu tải trọng động hoặc làm việc lâu dài, xỉ hàn tồn dư có thể trở thành điểm khởi phát hư hỏng, làm giảm tuổi thọ và độ an toàn của toàn bộ kết cấu hàn.

6. Cách loại bỏ xỉ hàn đúng kỹ thuật

Việc loại bỏ xỉ hàn đúng kỹ thuật là bước bắt buộc sau mỗi lượt hàn, đặc biệt trong hàn nhiều lớp, nhằm đảm bảo mối hàn sạch, ngấu đều và hạn chế phát sinh khuyết tật.

Thời điểm loại bỏ xỉ hàn

• Chỉ tiến hành gõ xỉ sau khi mối hàn đã nguội hoàn toàn
• Không gõ xỉ khi kim loại còn đỏ hoặc quá nóng để tránh làm nứt mối hàn

Dụng cụ dùng để loại bỏ xỉ hàn

• Búa gõ xỉ hàn chuyên dụng
• Bàn chải sắt để làm sạch phần xỉ còn bám lại
• Với bề mặt yêu cầu cao, có thể dùng máy mài nhẹ để hoàn thiện

Trình tự loại bỏ xỉ hàn

• Gõ nhẹ và đều theo chiều dài mối hàn, tránh tập trung lực tại một điểm
• Không dùng lực quá mạnh gây sứt mép hoặc làm hỏng mối hàn
• Sau khi gõ xỉ, dùng bàn chải sắt làm sạch hoàn toàn bề mặt mối hàn

Lưu ý an toàn khi gõ xỉ hàn

• Mang kính bảo hộ để tránh xỉ bắn vào mắt
• Không đứng đối diện trực tiếp với hướng gõ xỉ
• Giữ khoảng cách an toàn với người xung quanh

Việc làm sạch xỉ hàn đúng cách không chỉ giúp nâng cao chất lượng mối hàn, mà còn là điều kiện bắt buộc trước khi tiếp tục hàn lớp tiếp theo hoặc đưa sản phẩm vào sử dụng.

Xem thêm: Quy tắc an toàn của hàn cắt oxy gas

7. Một số lưu ý để hạn chế lẫn xỉ hàn trong mối hàn

Lẫn xỉ là một trong những khuyết tật mối hàn thường gặp, ảnh hưởng trực tiếp đến độ bền và khả năng làm việc của liên kết hàn. Để hạn chế hiện tượng này, người thợ cần lưu ý các vấn đề sau trong quá trình hàn.

Lựa chọn vật liệu hàn phù hợp

• Sử dụng que hàn, thuốc hàn đúng chủng loại và phù hợp với vật liệu hàn
• Không dùng que hàn bị ẩm hoặc thuốc hàn kém chất lượng

Vệ sinh mối hàn giữa các lớp

• Sau mỗi lượt hàn, phải gõ và làm sạch hoàn toàn xỉ hàn
• Không hàn chồng lớp khi bề mặt mối hàn còn xỉ hoặc tạp chất

Điều chỉnh chế độ hàn hợp lý

• Lựa chọn dòng điện hàn và tốc độ hàn phù hợp
• Tránh dòng hàn quá thấp hoặc tốc độ hàn quá nhanh khiến xỉ khó thoát ra khỏi vũng hàn

Kỹ thuật thao tác của thợ hàn

• Duy trì góc que hàn hợp lý để xỉ nổi lên trên bề mặt mối hàn
• Đưa que hàn đều tay, tránh dao động đột ngột làm xỉ bị cuốn vào kim loại hàn

Kiểm soát điều kiện làm việc

• Tránh hàn trong môi trường có gió mạnh làm xỉ và kim loại lỏng bị xáo trộn
• Đảm bảo bề mặt vật hàn sạch dầu mỡ, gỉ sét trước khi hàn

Thực hiện tốt các lưu ý trên sẽ giúp giảm nguy cơ lẫn xỉ trong mối hàn, nâng cao chất lượng liên kết và đảm bảo độ bền cho sản phẩm hàn trong quá trình sử dụng.

Qua bài viết này, hy vọng bạn đã có cái nhìn đầy đủ và chính xác hơn về xỉ hàn là gì, từ đó áp dụng đúng kỹ thuật trong quá trình hàn, kiểm soát tốt mối hàn và nâng cao hiệu quả làm việc thực tế.

Công ty Cổ phần Công Nghiệp Weldcom

• Địa chỉ: 285 Ngô Gia Tự, Phường Việt Hưng, Hà Nội
• Hotline: 1900 9410
• Website: weldcom.vn
• Email: sales@weldcom.vn